10 września 2012

Niezwykła książka historyczna!

W wywiadzie udzielonym dziennikarzowi „Uważam Rze Historia” (2012, nr 5), Piotrowi Zychowiczowi, Anna Reid powiedziała:

[…] Dla rosyjskich tłumaczy, którzy ze mną współpracowali, wszystko to było szokiem. Mówiono im bowiem coś zupełnie innego. Problem ten nie dotyczy jednak tylko Rosjan. Wszystkie narody Europy hołdują rozmaitym wojennym mitom.

We wstępie do swojej monumentalnej książki brytyjska historyk podkreśla, że opowieść o oblężeniu Leningradu jest nie tylko próbą rozprawienia się z pewnymi radzieckimi mitami, związanymi z tym wciąż traumatycznym dla Rosjan okresem ich historii (komunistyczna propaganda ukazywała bowiem nieprawdziwy obraz wydarzeń), lecz przede wszystkim zrozumienia, co tak naprawdę oznacza być człowiekiem oraz jakiego dna i jakich wyżyn może sięgnąć ludzkie zachowanie. Położenie przez Reid akcentu na taki wymiar przedstawionych wydarzeń pozwala odkryć ponadczasowe prawdy: o cierpieniu, heroizmie i mrocznych zakamarkach ludzkiej duszy.

Anna Reid, wykorzystując wspomnienia autentycznych postaci – ofiar oblężenia – prowadzi narrację fabularną, zawsze jednak opartą na faktach. Skupia się na jednostkowych losach, dzięki czemu tę historyczną książkę czyta się jak najlepszą powieść literatury rosyjskiej. Autorka pozwala także zajrzeć za kulisy gabinetów, w których zapadały decyzje wojskowe dowódców wrogich armii, a także umożliwia prześledzenie ich przemieszczania się. Czyni to równie zajmująco, jak przy opisie codziennej walki o przetrwanie skazanych na głód mieszkańców oblężonego miasta. Książka jest studium z pogranicza socjologii i historii, a także, jak śmiem sądzić, psychologii. Reid bowiem opisuje również na podstawie zachowanych pamiętników życie wewnętrzne i procesy zachodzące w ludziach doświadczających straszliwego głodu, a także represji ze strony sowieckiej policji politycznej, która w czasie trwającego dziewięćset dni oblężenia przez wrogą armię dokonywała egzekucji na swoich rodakach. Jak powiedział jeden z ocalałych, Dmitrij Lichaczow, który w chwili napaści Niemiec na Związek Radziecki był trzydziestopięcioletnim pracownikiem naukowym: Byliśmy w podwójnym oblężeniu. Od środka i od wewnątrz.

6 września 2012

Kobieta na Czarnym Lądzie


Dziś o jednej z moich licznych sierpniowych lektur... Spóźnione, ale szczere impresje:)

Mam olbrzymią słabość do powieści, których akcja rozgrywa się na kontynencie afrykańskim. Ta miłość zaczęła się dawno temu od lektury, a jakże by inaczej, Pożegnania z Afryką Karen Blixen. Czy jest ktoś, kto nie oparł się czarowi tej powieści? Uwielbiam też wracać do innej książki związanej tematycznie z Afryką, ale innej gatunkowo, mianowicie podróżniczej. Mam na myśli Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd Kazimierza Nowaka. Prawdziwie zniewalający jest styl, w jakim ten przedwojenny globtroter opisuje swoją niezwykłą wędrówkę po Afryce – jej przyrodę i życie mieszkańców kontynentu, a nawet uwarunkowania polityczne. A czemu o tym wspominam? Ponieważ w czasie sierpniowego urlopu sięgnęłam po książkę o podobnym klimacie, choć oczywiście mającej odmienny ciężar gatunkowy, czyli Gwiazd nad Afryką  Ilony Marii Hilliges, która miejsce akcji usytuowała w  Niemieckiej Afryce Wschodniej. Co tu dużo mówić. W czasie obcowania z tą powieścią straciłam kontakt z otaczającym mnie światem. Pasjonująca literatura przygodowa!

O autorce dowiedziałam się tylko tyle, ile głosi okładkowy blurb: jako żona Afrykanina spędziła wiele lat w Lagosie (największym mieście Nigerii). Pomyślałam zatem, że ta niemiecka pisarka i zarazem podróżniczka zna dobrze Czarny Ląd, dzięki czemu jej powieść z pewnością tchnie autentyzmem. Nie pomyliłam się. Szybko poddałam się urokowi Gwiazd nad Afryką. Znalazłam w niej wszystko to, co obiecuje okładka, na której wyryto trzy hasła: odważna kobieta, wspaniała przygoda i wielka miłość.

Główną postacią powieści uczyniła Hilliges młodą, wykształconą w Zurychu  (jako jedna z pierwszych na początku XX wieku) lekarkę Amelia von Freyer, która postanawia skorzystać z propozycji wyruszenia z naukową ekspedycją nad jezioro Tanganika. Panowie też śmiało mogę sięgnąć po powieść, ponieważ Hilliges stworzyła interesujące portrety mężczyzn zarówno pełnych żądzy przygody i dominowania, jak i statecznych, przystojnych i rozsądnych. Galeria afrykanerów, którzy są w jej powieści wielce oryginalni, jest naprawdę ciekawa.

Opisy życia na kontynencie afrykańskim i morderczej podróży są wyjątkowe sugestywne: barwy i odgłosy Afryki aż atakują zmysły w trakcie lektury. Sporo też w książce buzujących emocji i niezwykłych, niespodziewanych przypadków. Misternie skonstruowana fabuła nie pozwala ani na moment oderwać się od powieści. Procesy historyczno-społeczne ukazała autorka równie finezyjnie i przekonująco, szczególnie losy prostych osadników czy pierwsze próby zwalczania śpiączki afrykańskiej.

 Nie doszukiwałabym się w tej przygodowej powieści jakiejś szczególnej głębi, ale nie zmienia to faktu, że mamy do czynienia z kawałkiem niezłej, stylowej prozy.

2 września 2012

Opowieść o Bogu jako autorze

Byłam wczoraj na wawelskim wzgórzu, aby odebrać darmowe wejściówki na niezwykłe wydarzenie organizowane w ramach krakowskiej Nocy Poezji. Bilecik-bibelocik zamieszczam obok. 7 września Anna Polony zaprezentuje utwory M. Konopnickiej, K. Iłłakowiczówny oraz M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, a Danuta Michałowska - fragmenty Beniowskiego J. Słowackiego. To będzie prawdziwy teatr żywego słowa. Wybiera się ktoś?

Wcześniej odwiedziłam uroczą księgarnię Bona usytuowaną przy ulicy Krupniczej, aby odebrać zamówioną w ramach przedsprzedaży (bo taniej) niezwykłą książeczkę, ciekawostkę międzywojnia, mianowicie Krakowiaków Seweryna Udzieli. Wydaną w 1924 roku publikację wznowiło krakowskie wydawnictwo Bona we współpracy z Muzeum Etnograficznym. Sądzę, że każdy mieszkaniec i miłośnik ziemi krakowskiej powinien ją mieć w biblioteczce domowej. Dzięki niej możemy poznać codzienne życie Krakowiaków przed wojną. Po jej przeczytaniu postaram się napisać recenzję, a dziś fragmencik o ludzie krakowskim przepisuję:

24 sierpnia 2012

Kolor włosów Poppei...



 Mimo świadomości, że starożytność to, jak słusznie podkreśla Aleksander Krawczuk, epoka, która jest wspólną ojczyzną i historią wszystkich Europejczyków ponad nacjonalistycznymi podziałami i ponad granicami państw, nigdy nie wzbudzała ona u mnie szczególnej fascynacji. Różne są tego przyczyny. Jednym z powodów jest być może fakt, że rzadko trafiały do moich rąk książki, których autor potrafiłby ten najodleglejszy w dziejach okres przybliżyć czytelnikowi z taką pisarską swadą i wdziękiem, jak czyni to wzmiankowany historyk w niewielkiej książeczce Polska za Nerona. Imponuje błyskotliwa erudycja autora, a styl, w jakim pisze o okresie dziejów najstarszej cywilizacji, jest przy tym lekki i żywy – pełny finezyjnego humoru i mądrych refleksji. Profesor Krawczuk stara się nie przytłaczać czytelnika zbyt wieloma faktami i datami historycznymi. Pragnie być bowiem przede wszystkim jego przewodnikiem po zachowanych w dzisiejszym świecie śladach starożytności, a próby nawiązania z odbiorcą dialogu udają mu się znakomicie.

 Opowieść o wyprawie po bursztyn, którą w I wieku n.e. wysłał Neron na późniejsze ziemie polskie, nasycona jest licznymi aluzjami do współczesności. Wywody historyczne i archeologiczne przeplatają się bowiem z odniesieniami do XX wieku, jak również z osobistymi wynurzeniami i wspomnieniami, co stanowi olbrzymi walor publikacji i sprawia, że czyta się ją jak najlepszą powieść. Ileż w niej zabawnych ciekawostek i twierdzeń, które warto wyłuskać i zapamiętać. Autor ma w zwyczaju często puszczać oko do czytelników, a raz nawet wprost do czytelniczek, gdy wspomina, że Neron w jednym ze swych wierszy określił włosy żony, Poppei, uchodzącej przecież za jedną z najpiękniejszych dam ówczesnego Rzymu, mianem bursztynowych. Profesor Krawczuk z właściwym sobie humorem radzi kobietom: Istnieje w dzisiejszych zestawach kosmetyków do farbowania włosów również pewien kolor, nazywany właśnie bursztynowym, a ma on odcień miodu. Wyszukaj i sprawdź, jesteś tego warta!

Opisy szlaku wyprawy po bursztyn, wiodącej przeważnie przez ziemie obecnej Polski, w tym nadodrzańskie, o czym wiemy dzięki archeologom, są dla Krawczuka pretekstem do rozważań na różne tematy, w tym wspomnień ostatniego przedwojennego lata i ostatniej lekcji łaciny w krakowskim liceum przy okazji interpretacji powieści dziewiętnastowiecznego pisarza Szczęsnego Morawskiego Po jantar. We wcześniejszych esejach, gdy opisuje gladiatorskie walki organizowane w czasach świetności Rzymu za Nerona, dochodzi do wniosku, że można bardzo wiele złego powiedzieć o starożytności, jedno wszakże było jej obce – fanatyzm religijny; ten zaś, gdy raz już się pojawił, pozostał na wieki. Wiele przywoływanych w książce wydarzeń i zjawisk charakterystycznych dla epoki starożytności każe zastanowić się nad kondycją współczesnego człowieka. Niezwykle interesujące są poza tym rozważania Krawczuka o tym, jak wyglądałoby spotkanie obecnego chrześcijanina, a zwłaszcza katolika, z braćmi w wierze żyjącymi w "Rzymie Neronowym".

23 sierpnia 2012

Dostałam dziś wiadomość od Pani Aleksandry Ziółkowskiej-Boehm!

Czuję się zaszczycona, bo dostałam dziś e-maila z ciepłymi słowami od znakomitej pisarki - Pani Aleksandry Ziółkowskiej-Boehm! Cieszę się ogromnie!!! Pragnę podzielić się po prostu tą radością z wiernymi czytelnikami mojego bloga i zachęcić ponownie do lektury jej wspaniałej książki. Recenzja tutaj.